पञ्चगव्यप्राशनविधि
जाताऽऽशौचान्ते मृताशौचान्ते तथा उपाकर्मकोटिहोमसप्ताहादिनैमित्तिकशुभकर्मारम्भे च शरीरशुद्ध्यर्थं पञ्चगव्यप्राशनस्यावश्यकत्वादत्र प्रस्तूयते । तद्यथा –
(सूतकान्त, मृतकान्त तथा कुनै पनि देवकर्म, पितृकर्म आदि नैमित्तिक वा काम्यकर्मको आरम्भ गर्दा शरीर शुद्धिका लागि पञ्चगव्य प्राशन गर्नुपर्छ । पञ्चगव्यमा हुने दुध, दही, घ्यू, गहुँत र गोबर सबै गाईको नै हुनुपर्छ भने सम्भव भएसम्म तामाको भाँडामा बनाउनुपर्छ । पञ्चगव्य निर्माण तथा प्राशन विधि तल प्रस्तुत गरिएको छ) –
पञ्चगव्यं पवित्रं तु आहरेत्ताम्रभाजने । गायत्र्या चैव गोमूत्रं गन्धद्वारेति गोमयम् ।।
आप्यायस्वेति च क्षीरं दधिक्राब्णोति वै दधि । तेजोसि शुक्रमित्याज्यं देवस्यत्वा कुशोदकम् ।।
पञ्चगव्यसम्मेलनमन्त्रा – (पञ्चगव्य बनाउने मन्त्र) –
ॐ तत्सवितु … … (गायत्री मन्त्रले गहुँत राख्ने),
गोबर राख्ने –
ॐ गन्धद्वारान् दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम् । ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियम् ।।
गाईको दुध राख्ने –
ॐ आप्यायस्व समेतु ते विश्वतः सोम वृष्ण्यम् । भवा वाजस्य सङ्गथे ।।
दही राख्ने –
ॐ दधिक्राब्णोऽ अकारिषञ्जिष्णोरश्वस्य वाजिनः । सुरभिनो मुखाकरत्प्रणऽ आयू ᳩ षि तारिषत् ।।
घ्यू राख्ने –
ॐ तेजोसि शुक्रमस्यमृतमसि धामनामासि । प्रियं देवानामना धृष्टन्देवयजनमसि ।।
कुशको जल राख्ने –
ॐ देवस्यत्वा सवितुः प्रसवेश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । अग्नये जुष्टं गृह्णाम्यग्नीषोमाभ्याञ्जुष्टं गृह्णामि ।।
ततो गायत्रीमन्त्रेण दशवारं सम्मन्त्र्य प्राशयेत्–
यसरी पञ्चगव्य तयार भएपछि कुश र दुबोले १० पटक गायत्री मन्त्र पढ्दै चलाई तलको मन्त्रले सबैलाई प्राशन गराउने –
पञ्चगव्यप्राशनमन्त्र –
ॐ यत्वगस्थिगतं पापं देहे तिष्ठति मामके । प्राशनात् पञ्चगव्यस्य दहत्वग्निरिवेन्धनम् ।।
।। इति पञ्चगव्यप्राशनविधिः ।।
